✈️ Mark Gashi – historia e pilotit të parë shqiptar nga Kosova që sfidoi regjimet e kohës
Nga: Bajram Mjeku
Emri i Mark Gashit u bë i njohur për shumëkënd përmes rrëfimeve të djalit të tij, poetit të shquar kosovar Mirko Gashi. Sa herë që fliste për të atin, Mirko rrëmbehej nga emocionet dhe rrëfimi mbetej gjithmonë i papërfunduar, duke treguar respektin dhe lidhjen e thellë që kishte me figurën e tij.
Pak kush e di se Mark Gashi konsiderohet piloti i parë shqiptar në aviacionin ushtarak të Jugosllavisë mbretërore gjatë viteve ’30 të shekullit të kaluar, duke zënë një vend të rëndësishëm në historinë e shqiptarëve në atë periudhë.
Fëmijëria dhe arsimimi
Mark Gashi lindi në vitin 1913 në Selishtë të Karadakut të Gjilanit, nga prindërit Antonio dhe Marie. Arsimin fillor e përfundoi në Zhegër, ndërsa gjimnazin në Gjilan.
Më pas vazhdoi studimet në Shkup, ku kreu Shkollën Normale, përpara se të ndiqte Akademinë Ushtarake të aviacionit në Mostar dhe Zemun, ku u formua si pilot ushtarak.
Arrestimet dhe internimet gjatë Luftës së Dytë Botërore
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë mbretërore, Mark Gashi u arrestua nga autoritetet bullgare, pasi vendlindja e tij ra në zonën e pushtimit bullgar. Ai arriti të arratisej nga burgu i Preshevës dhe u kthye në Gjilan, i cili ndodhej në zonën italiane të administrimit.
Megjithatë, edhe autoritetet italiane e internuan në Bergamo të Italisë, ku qëndroi për tre muaj përpara se të lirohej.
Angazhimi në administratë dhe ushtri
Pas kthimit nga internimi, Mark Gashi punoi në disa detyra administrative: si sekretar komune në Strezovc, Ropotovë dhe Parallovë të Kamenicës, si infermier në Ferizaj dhe arkivist në Gjykatën e Paqit në Gjilan.
Më vonë shërbeu si toger intendant në Ushtrinë e Shqipërisë, duke kontribuar në përpjekjet për mbrojtjen e trojeve etnike shqiptare në lindje gjatë vitit 1944.
Përndjekja nga regjimi komunist
Pas ripushtimit të Kosovës në nëntor 1944, Mark Gashi u bashkua me Brigadën e Shtatë të Preshevës. Në mars të vitit 1946 u arrestua nga regjimi komunist dhe u dënua me disa vite burg për pjesëmarrjen në luftimet për mbrojtjen e kufirit shqiptaro-serb.
Pas katër vjet e gjysmë burgimi, ai u lirua dhe vazhdoi të punojë si arkivist, mësues dhe më vonë drejtor shkolle në Caravajkë. Gjithashtu shërbeu si përgjegjës i arsimit në Preshevë, duke kontribuar në hapjen e disa shkollave shqipe.
Arrestimi i dytë dhe vitet e fundit të jetës
Veprimtaria e tij kombëtare bëri që në vitin 1958 të arrestohej sërish, këtë herë si pjesë e Lëvizjes Nacionaldemokratike shqiptare, duke u dënuar me dhjetë vjet burg të rëndë.
Idealist deri në fund të jetës, Mark Gashi jetoi në Prishtinë së bashku me djalin e tij Mirko Gashi, duke mbetur një figurë e rëndësishme e historisë shqiptare, edhe pse për shumë vite pak e njohur për publikun e gjerë.